Azərbaycan Respublikasında Məhkəmə-Hüquq Şurasının hüquqi statusunun və fəaliyyətinin konstitusiya və hüquqi əsasları
İnsan Hüquqlarının Müdafiəsi – Beynəlxalq İnsan Hüquqları Cəmiyyətinin “İnsan Hüquqlarının Müdafiəsi” təşkilatının rəhbəri İsmayıl Zalovun rəyi.
Məhkəmə sisteminin əsas məqsədi təkcə məhkəmə qərarları qəbul etmək deyil, həm də hər bir vətəndaşda hüquq və azadlıqlarının qanunla qorunduğuna inam hissi aşılamaqdır. Bu baxımdan, vətəndaş məmnuniyyəti məhkəmə sisteminin səmərəliliyini qiymətləndirmək üçün vacib ictimai göstərici hesab edilə bilər.
Hakimin işi, ilk növbədə, qanunun aliliyi, obyektivlik, qərəzsizlik və insan hüquqlarına hörmət prinsiplərinə əsaslanmalıdır. Məhkəmə qarşısına çıxan hər bir şəxs, statusundan və sosial mövqeyindən asılı olmayaraq, dinlənilmək, mövqeyini bildirmək və hüquqlarının qanuna uyğun olaraq qorunması hüququna malikdir.
Vətəndaşın məhkəmədən gözləntiləri yalnız müsbət qərarın nəticəsi ilə qiymətləndirilməməlidir. Ən əsası məhkəmə prosesi ədalətli, şəffaf və qanuni tələblərə uyğun aparılmalı, qərarın əsaslandırılmış olması və vətəndaşa hüquqlarını qorumaq üçün qanuni olaraq tələb olunan imkanların verilməsidir.
Bu mənada vətəndaş məmnuniyyətini məhkəmə qərarının nəticəsi ilə eyniləşdirmək düzgün olmazdı. Tərəflərdən biri məhkəmənin qərarı ilə razılaşmaya bilər. Lakin vətəndaşlar məhkəmə prosesi zamanı qanunun tələblərinə və hakimlərin peşə etikasına uyğun olaraq rəftar edildiyini hiss etməlidirlər.
Hakim üçün peşəkarlıq qanunu bilməkdən kənardır. Hakimin davranışı, tərəflərə münasibəti, dinləmə bacarığı, tərəflərə hörmətlə yanaşması və qərarlarının hüquqi əsaslandırılması da məhkəmə sisteminə ictimai etimada təsir edən vacib amillərdir.
İnsan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində məhkəmə sistemi vətəndaşların hüquqlarının təmin edilməsi üçün ən vacib institusional təminatlardan biridir. Buna görə də, vətəndaşların müraciətlərinin, əsaslandırılmış şərhlərinin və təkliflərinin öyrənilməsi məhkəmə sisteminin fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Məhkəməyə müraciət edən vətəndaş başa düşməlidir ki, apelyasiya şikayəti sadəcə rəsmi prosedurun bir hissəsi deyil, hüquqlarının qorunması üçün qanunla nəzərdə tutulmuş vacib bir vasitədir. Eyni zamanda, vətəndaş məhkəmə prosesinin qaydalarına hörmət etməli və hüquq və vəzifələrini qanun çərçivəsində həyata keçirməlidir.
Məhkəmə sisteminə inam tək bir qərarla deyil, qanuna əsaslanan davamlı və məsuliyyətli fəaliyyətlə qurulur. Hakimlərin işində qanunun aliliyinin, qərəzsizliyin, obyektivliyin və insan ləyaqətinə hörmətin ardıcıl şəkildə tətbiqi məhkəmə sisteminə ictimai etimadın gücləndirilməsinə töhfə verir.
Vətəndaş məmnuniyyəti ədalətin nəticələrinə və onun necə tətbiq olunmasına ictimai münasibətin ifadəsidir. Ədalətin gücü hər bir vətəndaşın qanun qarşısında bərabərliyinə və hüquqlarının etibarlı qorunmasına inamla ölçülür.
İsmayıl Zalov
İnsan Hüquqlarının Müdafiəsi – “İnsan Hüquqlarının Müdafiəsi” təşkilatının rəhbəri.
