Şərqin musiqi möcüzəsi, bəşəriyyətin uca mədəniyyət zirvələrinə uzanan, estetik ömür yolu… – Leyla Məcidova yazır
Bu gün müasir Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin ən parlaq simalarından biri, milli bəstəkarlıq məktəbinin bənzərsiz intonasiyasını dünya arenasında təmsil edən ustad sənətkar – Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının sədri, UNESCO-nun “Sülh artisti”, “Şöhrət” və “Şərəf” ordenlərinin sahibəsi. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, professor, Xalq artisti Firəngiz xanım Əlizadənin doğum günüdür. Bu tarixi gün, sadəcə fərdi bir ömrün təqvimi deyil, bütövlükdə Azərbaycan musiqi fəlsəfəsinin, Şərq və Qərb mədəniyyətlərinin harmonik vəhdətinin bayramıdır.
Nəsildən-nəslə ötürülən ziyalılıq irsinə nəzər yetirdikdə,Lənkərandan başlanan ömür yolu
Firəngiz xanım Əlizadənin dühasının formalaşmasında onun genetik yaddaşı, mənsub olduğu köklü ziyalı ailəsinin mühüm rol oynamasını göstərir. Onun atası respublikanın ictimai-siyasi və təsərrüfat həyatında silinməz izlər qoymuş böyük şəxsiyyət Əliağa Əlizadə əslən füsunkar Lənkəran torpağının yetirməsi idi. Əliağa müəllim Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı nazirinin müavini kimi məsul və şərəfli rəhbər vəzifələrdə çalışmış, gərgin və səmərəli fəaliyyətinə görə “SSRİ-nin əməkdar mühəndisi” ali adına layiq görülmüşdür.
Lənkəranın o, rütubətli, lakin bir o, qədər də poetik havası, dənizin dalğalarında gizlənən ritm, cənubun bənzərsiz təbiəti Əliağa müəllimin mənəviyyatında yaşayır və ailə mühiti vasitəsilə gənc Firəngiz xanımın ruhuna sirayət edirdi. Atanın ölkə miqyaslı quruculuq amalı, intizamı və vətən sevgisi, qızının yaradıcılığında səs dalğalarına, not sətirlərinə çevrilərək dünyanı fəth edəcək sənət abidəsinə çevrildi.
Şərq muğamı ilə Qərb avanqardının poetik dialoqunda Firəngiz Əlizadə yaradıcılığı musiqişünaslıq elmində unikal bir hadisədir. O, dahi Üzeyir bəy Hacıbəylinin əsasını qoyduğu “Şərq-Qərb” sintezini yeni, fəlsəfi-avanqard müstəviyə qaldıran ilk bəstəkarlardandır. Onun musiqisində Azərbaycan muğamının dərin fəlsəfəsi, sufizm fəlsəfəsinin mistikası ilə XX-XXI əsrin modern bəstəkarlıq texnikası heyrətamiz bir ustalıqla qovuşur.
Bəstəkarın sədaları dünyanın ən mötəbər konsert salonlarında – Nyu-Yorkdan Parisə, Tokiodan Berlinə qədər ucalarkən, dinləyici orada yalnız müasir musiqinin ritmlərini deyil, həm də Xəzərin pıçıltısını, Lənkəranın lirik havasını, milli ruhun sarsılmaz əzmini duyur. Onun məşhur “Muğam sayğısı”, “Oazis”, “Dərviş”, “Abşeron” kimi əsərləri bəşəri duyğuların musiqi dili ilə ifadəsidir.
Elm və sənətin vəhdəti olaraq Firəngiz xanım yalnız böyük bəstəkar deyil, həm də dərin intelektual təfəkkürə malik musiqişünas alimdir. Onun sənətşünaslıq elminə verdiyi töhfələr, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü statusu, yetirdiyi onlarla tələbə onun professorluq fəaliyyətinin elmi-pedaqoji zirvəsidir. Elm və sənətin bu cür harmonik vəhdəti dünya musiqi tarixində az rast gəlinən fenomendir.
Onun Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqına rəhbərlik etdiyi illər milli musiqi mühitinin dirçəlişi, gənc bəstəkarların beynəlxalq aləmə inteqrasiyası və möhtəşəm festivalların (məsələn, “İpək Yolu” Beynəlxalq Musiqi Festivalı) təşkili ilə əlamətdardır.
Sülhün və Mədəniyyətin elçisi Firəngiz Əlizadənin yaradıcılığı humanizm ideyalarına xidmət edir. Təsadüfi deyil ki, o, dünya miqyasında yüksək status sayılan UNESCO-nun “Sülh artisti” adına layiq görülmüşdür. Onun musiqisi xalqları, mədəniyyətləri və sivilizasiyaları birləşdirən mənəvi körpüdür.
Bu gün ömrünün müdriklik zirvəsində dayanan Firəngiz xanım Əlizadə, Azərbaycanın mədəniyyət salnaməsində canlı bir əfsanədir. Onun simasında biz həm Lənkəran torpağının yetirdiyi dahi bir mühəndisin – Əliağa Əlizadənin irsini ucaldan vəfalı bir övladı, həm də bütün bəşəriyyətə sülh və sevgi nəğmələri bəxş edən universal sənətkarı görürük.
Hörmətli Firəngiz xanımı doğum günü münasibətilə ürəkdən təbrik edir, ona tükənməz yaradıcılıq ilhamı, cansağlığı və Azərbaycan musiqisini dünya zirvələrinə daşıyan fəaliyyətində yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!
Doğum gününüz mübarək, Şərqin və Qərbin musiqi kraliçası!
Leyla Qadir qızı Məcidova
Lənkəran Dövlət Universitetinin
Tarix üzrə fəlsəfə doktoru dosenti
Lənkəran Tarix Diyarşünaslıq Muzeyinin direktoru
