Süni zəka Avropa və bəşəri dəyərləri ilə uyğundurmu?

Süni Zəka: Gələcək üçün təhlükə və ya şans?

Artıq iqtisadiyyatın quruluşuna ciddi təsir göstərdiyi və insanların məxfiliyinə getdikcə ziyan vurduğu göz qabağındadır. İsveçrənin Sürix Ali Texniki Məktəbinin (ETH Zürich) yeni Süni Zəka Tədqiqatı Mərkəzinin rəhbəri Alexander Ilic, süni zəkanın insanları əvəzləmək əvəzinə onlara kömək etdiyini müdafiə edir.

Biz də hər şeyin tərəfdarıyıq və pisin hamısına qarşıyıq. Bəs hansı problemlər var? Və bu mövzu ilə əlaqədar doğru sualları veririkmi? Böyük həcmli məlumatlara əsaslanan özünü öyrənmə “sinir” sistemlərinin həm müsbət, həm də mənfi tərəfləri var. Bir tərəfdən ağıllı səs köməkçiləri, digər tərəfdən dərin saxta video! Bir tərəfdən, bezdirici fərdiləşdirilmiş reklamlar, digər tərəfdən, demək olar ki, səhvsiz diaqnoz qoyan tibbi proqramlar.

Çətin ki, indi kimsə həm evdə, həm də işdə süni intellekt (SZ) elementləri olmadan edə bilər. Süni Zəka Tədqiqatı Mərkəzinin yaradılması ilə Sürixdəki İsveçrə Yüksək Texnologiya Məktəbi (ETH) bu sahədə bir növ “antropoloji dönüş” edərək süni zəkanın öyrənilməsi metodikasını yenidən icad etməyə çalışır.

Mərkəz hazırda ETH damının altındadır. 2022-ci ildə Sürixin ətrafındakı Orlikonda daha böyük binalara köçmək planlaşdırılır. Mərkəzin rəhbəri Alexander İlic, Beynəlxalq İsveçrə Radiosu SWI Swissinfo portalı ilə söhbətdədir.

– Süni zəka həyatımızı getdikcə daha çox təsir edir. Cəmiyyətimiz üçün nə dərəcədə vacibdir?

– Maşınlar onsuz da yalnız bir insanın həll edə biləcəyi tapşırıqları yerinə yetirir. Hal-hazırda müxtəlif texnoloji elementlər birləşərək bu sahədəki irəliləməni əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirir. İsveçrənin Sürix Ali Texniki Məktəbi on illərdir ki, süni zəkanın öyrənilməsi ilə intensiv məşğul olur. Ancaq indi artıq cəmiyyət və iqtisadiyyatla sıx qarşılıqlı əlaqəyə ehtiyacımız var və buna böyük məsuliyyətlə yanaşmaq lazımdır.

– Süni zəka tarixində dönüş nöqtəsi varmı?

– Elm və texnika tarixində mütəmadi olaraq bir-biri ilə toqquşan müxtəlif yeni texnoloji dalğalar yaranır. Artıq cəmiyyətimizi əsaslı şəkildə dəyişdirən mobil telefon budur. Bəzi mütəxəssislər 20 ildən sonra süni intellektin elektrik enerjisinin kəşfi ilə eyni əhəmiyyətə sahib olacağını söyləyirlər. Bir zamanlar insanların süni zəkasız yaşaya biləcəyini təsəvvür etmək mümkün olmayacaq.

– Sürixin ETH Süni Zəka Tədqiqatı üçün bütöv bir Mərkəz qurdu. Niyə buna ehtiyac var idi?

-Süni intellekt indi hər yerdə öyrənilir. Mərkəzimizin xüsusiyyəti həm fənlərarası, həm də fənlərarası işləməyimizdir. İndi süni intellektə əsaslanan mövcud texnologiyaların, məsələn, iqlim dəyişikliyi kimi mürəkkəb sosial problemlərin həllində tətbiq olunması vəzifəsi ilə qarşılaşırıq. Bundan əlavə, bəzi problemlər süni intellekt prinsiplərinin yeni bir tərifini tələb edir. Bütün bunlar üzərində çox yaxından işləməyi planlaşdırırıq.

– Tam olaraq necə görünür?

– Yalnız bir istiqamətdə hərəkət etməməliyik. SZ texnologiyalarının tətbiqetmələrinin və əsas prinsiplərinin bir-birinə birbaşa təsir etdiyini anlamalıyıq. Bu o deməkdir ki, spesifik tətbiqetmələr süni intellekti dəyişdirir və süni intellekt dəyişdikcə yeni tətbiqlər də ortaya çıxır.

Bundan əlavə, indi daha əvvəl bölünmüş ən müxtəlif elm sahələrini səmərəli bir dialoqda bir araya gətirdiyimiz bir Fizika və Texnologiya Mərkəzi yaradırıq. Ancaq təəssüf ki, koronavirusla bağlı vəziyyətə görə Mərkəz tam gücü ilə işləmir, yəni planlaşdırdığımız kimi deyil. Hədəfimiz də onun əsasında xarici aləmlə bu sahədə əsas dialoq nöqtəsini yaratmaqdır.

Özümüzü İnternet vasitəsilə bütün nazirliklərlə, bütün fəaliyyət sahələri ilə əlaqələndirmək və akademik elm və iqtisadiyyat, siyasət və sənaye arasında əməkdaşlığın mərkəzi nöqtəsinə çevrilmək istəyirik. Xüsusi startapların yaradılması və dəstəklənməsində də kömək etmək istəyirik.

– Artıq istehlakçılar rəqəmsal məlumatlar və tətbiqlərlə bombardman edilir. Eyni zamanda bunun arxasında hansı texnologiyanın dayandığını və hansı hədəflərin ardınca getdiyini anlamaq onlar üçün çətindir. Bu problemlə necə məşğul olursunuz?

– İctimaiyyətlə dialoqda süni intellektin həqiqətən nəyə və necə təsir göstərə biləcəyini göstərmək istəyirik. Onsuz da bir çox konkret nümunələr var. Budur bunlardan yalnız biri və tibb və rəqəmsal sağlamlıq sahəsində sahib olduğumuza toxunur. Bu məsələ hamıya təsir edir, başa düşüləndir. Burada AI onsuz da bir çox müsbət dəyişikliklər gətirir. Ancaq süni intellektin insanları əvəz etməməsinə kömək etməsi lazım olduğunu da göstərmək istəyirik.

– Belə bir ictimai dialoq nümunəsi varmı?

-Müxtəlif görüşlər və tədbirlər keçirməyi planlaşdırırıq. Əvvəlcə, süni zəkaya əsaslanan texnologiyaların çox spesifik sahələrdə necə tətbiq olunduğunu göstərmək istəyirik. İkincisi, bu texnologiyaların tətbiqinin cəmiyyətin vəziyyətinə necə təsir etdiyinə də diqqət yetirmək niyyətindəyik.

Özünə inam yaradan və bütün sosial qrupların mötərizəsindən kənarda qalmayan süni intellekt konsepsiyasının qurucuları olmaq istəyirik. Bu o deməkdir ki, belə AI bir şəxsin və bir vətəndaşın əsas fərdi hüquqlarına hörmət edərək, əhalinin bütün təbəqələrini eyni dərəcədə əhatə etməlidir. Bundan əlavə, süni zəka geniş mənada yalnız böyük firmalara aid olmamalı, kiçik və orta müəssisələr tərəfindən də istifadə olunmalıdır.

– İnsanın və onun bu cəmiyyətdəki rolunun anlayışını dəyişdirərək cəmiyyətin rəqəmsal çevrilməsinin əsaslarını formalaşdırmaq istəyirsən. Bəs insanlar müqavimət göstərməyə başlayırlarsa?

– Dəyişikliklər həmişə qeyri-müəyyənlik və şübhə ilə müşayiət olunur. Texnoloji tərəqqinin bu və ya digər şəkildə cəmiyyətimizi nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişdirəcəyini anlamaq çox vacibdir. Ali Texniki Məktəbdə bunu ən məsuliyyətli şəkildə etdiyimizi göstərərək bu dəyişikliklərin mahiyyətinin formalaşmasında fəal iştirak etmək istəyirik. Məsələn, lövhədə bir etik professorumuz var, vacib, əsas əxlaqi və etik prinsiplərin mümkün qədər kənarlaşdırılmasını təmin edir.

– Yeni mərkəzinizdə hansı etik sualları qaldıracaqsınız?

– İlk sual ən əsas sual olacaq: süni zəkanın ümumiyyətlə yeni etik prinsiplərə ehtiyacı varmı? Bizi çox irəli aparan suallardan da danışırıq, məsələn, bu alqoritmlərlə əlaqəli bir sual. Düzdürmü? Onları necə qiymətləndirmək olar? Onların məzmunu nədir?

İndi müxtəlif qanunvericilik təlimatlarının uçqunu var. Bizim üçün də bu dialoqda iştirak etmək vacibdir. Söhbətimizə müxtəlif əhali qruplarını dəvət etməyi planlaşdırırıq. Ancaq biz yalnız müzakirə etmək deyil, müəyyən bir mövqe tutmaq istəyirik. Məsələn, yeni texnologiyalara xalqın inamının necə yaradılacağını anlamaq istəyirik.

– Bu cür texnologiyaların hərbi tətbiqi də etikdir. Mərkəziniz burada hansı rolu oynamaq niyyətindədir?

– Biz insanların texnologiyanın bu şəkildə heç bir şəkildə neytral bir şey olmadığını anlamalarını istəyirik. Yeni bir şey icad edən bir insanın müəyyən bir məsuliyyəti var. Ona görə də bu dialoqda fəal iştirak etmək bizim üçün çox vacibdir. Süni zəkanın istifadəsi meyarlarının və standartlarının formalaşmasına təsir edən Avropa dəyərləri olması çox vacibdir.

– Bu etik məsələləri mərkəzinizdə tam olaraq necə həll edəcəksiniz?

– Biz dəyərlərimizi və mədəniyyətimizi qorumaqla, elementlərini layihələrimizə fəal və təşəbbüskar şəkildə qorumaqla müsbət bir nümunə olmaq istəyirik. Beləliklə, bu dəyərlərə uyğun olaraq onsuz da yaşayan mütəxəssislər yetişdirəcəyik və onlardan istifadə edəcək və rəhbərlik edəcək, xarici mütəxəssislər ilə onsuz da peşəkarlar olaraq əlaqə quracağıq.

AI-nin Tədqiqat Mərkəzinin rəhbəri Alexander Ilic, Beynəlxalq İsveçrə Radiosunun SWI Swissinfo portalı ilə söhbətində.

Azərbaycanca işləyəni: Ayxan Əbilli

https://www.swissinfo.ch/rus/%D0%B7%D0%B0-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%81%D1%81%D1%82% D0% B2% D0% B5% D0% BD% D0% BD% D1% 8B% D0% B9-% D0% B8% D0% BD% D1% 82% D0% B5% D0% BB% D0% BB% D0 % B5% D0% BA% D1% 82-% D1% 81-% D0% B5% D0% B2% D1% 80% D0% BE% D0% BF% D0% B5% D0% B9% D1% 81% D0 % BA% D0% B8% D0% BC% D0% B8-% D1% 86% D0% B5% D0% BD% D0% BD% D0% BE% D1% 81% D1% 82% D1% 8F% D0% BC% D0% B8 / 46208770? Utm_campaign = top & utm_medium = email & utm_source = newsletter & utm_content = o