İran üzərində yarananan qara tüstü. QHT sədri İradə Həsənova yazır

İrana edilən raket zərbələrindən sonra, xüsusilə Tehranın üzərində yaranan qara tüstü və buludların atmosferə yayılması ekoloji tarazlığın pozulmasına səbəb ola bilər. Partlayışlar və yanğınlar nəticəsində havaya çoxlu miqdarda zərərli qazlar, toz hissəcikləri və kimyəvi maddələr buraxılır. Bu maddələr atmosferdə uzun müddət qalaraq küləklər vasitəsilə geniş ərazilərə yayılır və regionun hava keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.

  Son dövrlərdə İrana edilən raket zərbələri nəticəsində bəzi sənaye və enerji obyektlərində baş verən yanğınlar, xüsusilə paytaxt Tehran üzərində qalın qara tüstü buludlarının yaranmasına səbəb olub.

Belə hallarda atmosferə böyük həcmdə yanmış neft məhsulları, kimyəvi qazlar və incə toz hissəcikləri yayılır. Bu cür hadisələr təkcə yerli deyil, həm də regional miqyasda ekoloji risklər yarada bilər.

Yanğınlar zamanı havaya əsasən kükürd dioksid, karbon birləşmələri və qalın metal hissəcikləri buraxılır. Bu maddələr havada uzun müddət qalaraq külək axınları vasitəsilə yüzlərlə kilometr məsafəyə daşına bilər. Nəticədə havanın keyfiyyəti pisləşir, atmosferdə tüstü və his qatının yaranması günəş şüalarının yer səthinə çatmasını azaldır və regional iqlimə qısamüddətli təsir göstərə bilər.

Tüstü yalnız atmosferi çirkləndirmir, eyni zamanda əhalinin sağlamlığına da ciddi təsir göstərir. İranda əhalinin sıx məskunlaşdığı əraziləri əhatə edən qalın qara tüstü həm qısa, həm də uzunmüddətli perspektivdə ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.

Tərkibində yüksək səviyyədə çirklənmə olan duman yağışla təbii su mənbələrinə daşındıqda, su ekosistemlərinə və insanların içməli su mənbələrinə təsir göstərə bilər.

İranın şimal bölgələri birbaşa Xəzər dənizi hövzəsinə yaxın yerləşdiyi üçün atmosfer çirklənməsi müəyyən şəraitdə dəniz ekosisteminə də təsir göstərə bilər. Çirklənmiş hava kütlələri yağıntılar vasitəsilə dənizin səthinə düşərək suyun kimyəvi balansını dəyişdirə bilər. Bu isə xüsusilə balıq süfrələri və dənizin qida zəncirinin əsasını təşkil edən mikroorqanizmlər üçün risk yaradır.

Atmosfer axınlarının istiqamətindən asılı olaraq çirklənmiş hava kütlələri bəzən Azərbaycan ərazisinə də çata bilər. Bu halda, xüsusilə cənub bölgələrində havada toz və tüstü hissəciklərinin miqdarı arta bilər.

Çirklənmiş yağıntıların çaylar vasitəsilə Xəzərə tökülməsi də dəniz ekosistemində müəyyən dəyişikliklər yarada bilər. Lakin mütəxəssislərin fikrincə, bu təsirlər adətən qısamüddətli olur və daha çox lokal xarakter daşıyır.

İranda baş verən hərbi zərbələr nəticəsində yaranan tüstü və çirklənmə ilk növbədə həmin ölkənin ekosisteminə ciddi zərər vurur. Bununla belə, atmosfer prosesləri və su hövzələrinin qarşılıqlı əlaqəsi səbəbindən regionda, o cümlədən Xəzər hövzəsində müəyyən ekoloji risklər də yarana bilər. Ona görə belə hadisələr regional ekoloji monitorinqin gücləndirilməsini və transsərhəd ekoloji əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsini zəruri edir.