Sözun çırağı. AYB-nin sədri Anar haqqında ədəbi-publisistik esse

Azərbaycan ədəbiyyatının çağdaş tarixində elə adlar var ki, onlar təkcə bir yazıçı kimi deyil, bütöv bir mənəvi sistem kimi qəbul olunur. Bu adlardan biri – Anar Rzayev – zamanın sərhədlərini aşaraq milli yaddaşın, ədəbi vicdanın və söz nəfəsinin daşıyıcısına çevrilmiş nadir sənətkarlardandır.
Biz – sözə könül verən yazarlar üçün Anar yalnız müəllif deyil, həm də məktəbdir. Onun yaradıcılığına baxdıqda Azərbaycan insanının keçdiyi mənəvi yolları, yaşadığı daxili ziddiyyətləri, sevinc və ağrılarını görürük. Bu baxımdan Anar ədəbiyyatı təkcə bədii mətnlər toplusu deyil, xalqın ruhunun bədii salnaməsidir.

Yaddaşın daşıyıcısı

Hər xalqın yaddaşı onun ədəbiyyatında yaşayır. Anarın əsərləri isə bu yaddaşı qoruyub saxlayan canlı mətnlərdir. O, keçmişi nostalji ilə deyil, düşüncə ilə təqdim edir. Onun qəhrəmanları tarixdən gələn köklərlə müasir həyatın arasında qalan insanlardır.
“Ağ liman” əsərində həyatın axarı ilə üz-üzə qalan insanın daxili təlatümü, “Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi”ndə şəhər həyatının psixoloji qatları, “Dantenin yubileyi”ndə isə zaman və insan münasibətləri elə ustalıqla işlənib ki, oxucu bu mətnlərdə özünü tapır. Bu tapıntı isə ədəbiyyatın yaddaşa çevrildiyi nöqtədir.

Vicdanın səsi

Anar yaradıcılığında ən çox hiss olunan cəhətlərdən biri də mənəvi məsuliyyətdir. O, yazdıqlarına yalnız estetik gözlə baxmır; hər sözündə bir vicdan yükü var. Onun əsərlərində susmaq belə danışır, sükut belə bir etiraz forması kimi səslənir.
Bu xüsusiyyət onun aldığı yüksək dövlət təltifləri ilə də təsdiqlənir. “İstiqlal” ordeni yalnız bir mükafat deyil – bu, sənətkarın xalq qarşısında mənəvi xidmətinin rəmzidir. Anar bu rəmzi öz yaradıcılığı ilə doğruldan sənətkarlardandır.

Sözün nəfəsi

Ədəbiyyat yaşamaq üçün nəfəsə ehtiyac duyur. Bu nəfəsi isə söz ustaları verir. Anarın dili sadə, lakin dərin; aydın, lakin çoxqatlıdır. O, mürəkkəb fikirləri bəzəksiz, lakin təsirli şəkildə ifadə etməyi bacarır.
Onun üslubunda həm klassikanın ahəngi, həm də müasirliyin ritmi duyulur. Bu səbəbdən o, nəsillər arasında körpü rolunu oynayır. Keçmişlə gələcəyi birləşdirən bu söz nəfəsi Azərbaycan ədəbiyyatının yaşamasını təmin edən əsas damarlardan biridir.

Ədəbiyyatın keşiyində

Anar yalnız yazıçı kimi deyil, həm də ədəbiyyatın təşkilatçısı və qoruyucusu kimi böyük xidmətlər göstərib. Onun Azərbaycan Yazıçılar Birliyindəki fəaliyyəti bir çox gənc qələm sahibinin formalaşmasına, ədəbi mühitin qorunmasına və inkişafına təkan verib.
Biz yazarlar yaxşı anlayırıq ki, ədəbiyyat yalnız yazmaqdan ibarət deyil. Onu yaşatmaq, qorumaq və gələcək nəsillərə ötürmək də böyük məsuliyyət tələb edir. Anar bu məsuliyyəti ömrü boyu daşıyan sənətkardır.

Nəticə – qocaman çinarın kölgəsi

Anar Azərbaycan ədəbiyyatının yaddaşıdır – çünki o, keçmişi unutmur.
Anar Azərbaycan ədəbiyyatının vicdanıdır – çünki o, həqiqəti susdurmur.
Anar Azərbaycan ədəbiyyatının nəfəsidir – çünki o, sözə həyat verir.
Belə sənətkarlar nadir doğulur. Onlar yalnız öz dövrlərinin deyil, bütöv bir xalqın mənəvi dayağına çevrilirlər. Anar da məhz bu zirvədə dayanan sənətkarlardandır.

SÖZÜN ÇIRAĞI

Yaddaşın səsidir Anar Rzayev,
Zamanın sözüdür, özü, Anarın.
Keçmişdən gələcək yollar içində,
Sönməyən izidir sözü, Anarın.

Kökü torpaq kimi dərinlərdədir,
Ruhu səma kimi geniş, sərindir.
Sözü bir çıraqdır gecə yolunda,
Qaranlıq içində məna dərindir.

“Ağ liman” – dalğadır ömrün dənizi,
Altı mərtəbədir beş mərtəbəsi.
“Dantenin yubileyi” – zaman danışır,
Hər sətri bir ömür – sözünün səsi.

Vicdanın dilidir yazdığı hər an,
Sükutda belə var gizli bir fəryad.
Həqiqət yükünü daşıyan qələm,
Sözlə danışdırır qəlbləri həyat.

Nəfəsdir ədəbə, ruhdur millətə,
Keçmişi sabaha bağlayan körpü.
Hər misra bir ömür, hər fikir bir iz,
Əbədiyyət yolu – onun söz ömrü.

AYB-nin keşiyində dayanıb,
Sözün çırağını əldən salmayıb.
Gənc qələm sahibi ümid tapanda,
Onun nəfəsində işıq arayıb.

Biz – söz yolçuları, qələm əhliyik,
Onun izindədir yazılan əsər.
Yaddaşımız odur, istinadımız,
Nəfəs tək yaxındır hər yazı, hər şeir.

Söz yanar ürəkdə köz kimi hər an,
Sönməz bu işığın nuru, Anarın.
Zaman ötüb keçsə, qalacaq yenə
Əbədi yaşayır sözü, Anarın.

Dövlətin diqqəti, Prezident sözü,
Ucaltdı zirvəyə adı, Anarın.
Ən ali ordenlər sinəsindədir,
Şərəf tacı oldu adı, Anarın.

Şeirdi, sənətdi özü, Anarın,
Tükənməz söhbəti, sözü, Anarın.
Bir qocaman çinar – kölgəsi geniş,
Min ömür yaşadar izi, Anarın.

Dərin ehtiramla,

Rahib KƏRİMLİ,
yazıçı-jurnalist